FANDOM


Sufikso (aŭ postafikso) estas afikso kiu estas postmetita al alia morfemo, kreante novan signifon, ekzemple kat+et = katet'.

En Esperanto plejofte ĝin sekvas gramatika markilo (a, oj, us k.a.): kateto, kateta.

Vorto povas havi pli ol unu sufikson: katideto, tranĉilingaro.

Kategorio-sufiksoj Edit

Pri la afero jene skribis Kálmán Kalocsay en la Enciklopedio de Esperanto, sub la gloso "Kategorio-sufiksoj":

20px
« La o-finaĵo, teorie, entenas en si ĉiujn kategoriojn de pensado: konkreto (subkategorio: persono), abstrakto (subkategorio: kvalito) kaj ago, do ĉiujn ĉi ĝi povas signi. Ekzemploj: altaj konstruoj (konkreto, rezulto de ago); li estas mia fiero (persono); la belo (abstrakto); dum rapido (ago); en ĉi tiuj ekzemploj la radiko mem ne esprimas la ideon per sia radikkaraktero, do la kategorion certigas sole la finaĵo o. Tamen, sen la helpo de kunteksto tiaj vortoj estas plursencaj, kaj tial la supraj formoj estas uzeblaj prefere nur en poezio. En la ordinara prozo oni fiksas la kategoriojn per sufiksoj: aĵo, ulo, eco, ado. Aĵo signas konkretaĵon, ulo personon, eco kvaliton ĉe adjektivaj radikoj (beleco) kaj abstrakton aŭ kvaliton ĉe substantivaj radikoj (homeco), ado agon. La finaĵo o restas por signi konkreton ĉe substantivaj kaj abstrakton ĉe adjektivaj radikoj. La analizo de ĉi tiuj sufiksoj okazas per simpla apudmeto (analizo epiteta). Do:
  • Belo estas abstrakto belo; beleco estas belo eco: kvalito belo; belaĵo estas belo aĵo: konkreto belo; belulo estas belo ulo: persono belo;

Ado servas krome por anstataŭi ĉe pluformado de neverbradikaj verboj la elfalintan i-finaĵon:

Aĵo ĉe konkretaj, eco ĉe adjektivaj, ado ĉe verbaj radikoj estas propre pleonasmaj. Ĉi tiun pleonasmecon la lingvo uzas por doni al la sufiksoj alian funkcion. Kiel ni vidis, eco signas ĉe adjektivaj radikoj kvaliton (malsano: abstrakto; malsaneco: kvalito de iu malsanulo).

Aĵo post substantivaj radikoj signifas ripeton aŭ daŭron, precipe kun verba finaĵo, (adi). Ekz.:

  • Infano estas konkreto (persono); infaneco estas infano eco, infano kiel kvalito (stato); infanaĵo estas konkreto rilata al infano.
  • Iro estas ago; irado estas ago daŭra. »
Kálmán KalocsayEnciklopedio de Esperanto

Sufiksoj neoficialaj Edit

Sufiksoj neoficialaj. El la diversaj sufiksoj aplikitaj en la teknika lingvo tri havas ŝancojn eniri la komunan lingvon: oza, signifanta materian multhavecon por anstataŭi la pezajn -plena, -riĉa; iva, signifanta kapablon, do estanta la aktiva paralelo de l' pasiva ebla (voliva: volkapabla; elvokiva: elvokkapabla); izi, en la Veraxa senco: apliki ion al io science aŭ metie, apliki metodon de eltrovinto (ŝtonigi vojon, salizi koloidsolvaĵon, pasteŭrizi lakton, faradizi nervon). Krome tre ofte oni renkontas enda (farenda: kion oni devas fari). Pli kaj pli ĝeneraliĝas la sufikso -io por landnomoj (Germanio) kaj scienco anatomo-anatomio. KALOCSAY.

Noto de M. C. Butler. Mi ne kredas, ke -i- estas sufikso. Kaj certe „anatomo“ deriviĝas de „anatomio“ (-iisto, mallongigo -o) kaj ne inverse. Valorus aldoni kelkajn teknikajn sufiksojn -it, hiper-, k. c., pri medicino, botaniko, ĥemio, k. s.

Listo de sufiksoj Edit

Tipo Sufiksoj en Esperanto
Verbaj -ant-, -int-, -ont-
-at-, -it-, -ot-
Oficialaj -aĉ-, -ad-, -aĵ-, -an-, -ar-,

-ĉj-,
-ebl-, -ec-, -eg-, -ej-, -em-, -end-, -er-, -estr-, -et-,
-id-, -ig-, -iĝ-, -il-, -in-, -ind-, -ing-, -ism-, -ist-,
-nj-,
-obl-, -on-, -op-,
-uj-, -ul-, -um-.

Neoficialaj

-ac-, -al-
-ed-, -esk-, -ez-
-i-, -iĉ-, -ik-, -iv-, -iz-
-ol-, -oz-
-uk-, -un-, -unt-, -ut-

La sufiksoj de Esperanto estas:

Oficialaj sufiksoj Edit

Verbaj Edit

  • Aktivo: -ant-, -int-, -ont-
  • Pasivo: -at-, -it-, -ot-

Alispecaj Edit

-aĉ Edit

"-Aĉ" malbonigas la signifon de iu vorto. "-Aĉ" kaj "fi-" estas simila. Oficiale, "-aĉ" estas uzata por esprimi pri malbona kvalito aŭ uzebleco de la vorto. Aparte, la prefikso "fi-" estas uzata por esprimi ion ne-morala aŭ ne-farinda laŭ la socio. La deveno de '-aĉ' estas de la itala lingvo, kaj similaĵoj en aliaj lingvoj estas: franca -âtre (marâtre bopatrinaĉo (malbona bopatrino), duonpatrinaĉo (malbona duonpatrino), patrinaĉo (malbona patrino)) itala -acci- (scarpa ŝuo — scarpaccia ŝuaĉo)

-ad Edit

La signifo kaj uzado de "-ad" estas por daŭra aŭ ripeta ago.

-aĵ Edit

La signifo kaj uzado de "-aĵ" estas por konkreta afero.

-ĉj, -nj Edit

La signifo kaj uzado de "-ĉj" kaj "-nj" estas por sufikso kiu karesformigas virajn kaj inajn nomojn, respektive. -Ĉj- kaj -nj- estas la solaj sufiksoj kiuj komenciĝas per konsonanto, kaj ankaŭ la solaj kiuj povas ŝanĝi la radikvortojn al kiuj ili estas algluataj. Por adapti ilin pli al Esperanta fonetiko, kelkaj (i.a. UEA en sia Plena Analiza Gramatiko) estas proponintaj ŝanĝi ilin al -uĉj- kaj -inj-. Similaĵoj de "-ĉj" en aliaj lingvoj estas: -lein [-lajn], -erl, -i, -chen [-ĥjen] (germana); -tje (nederlanda).

-ebl Edit

La signifo kaj uzado de "-ebl" estas por montri, ke io povas esti farata. La deveno de "-eble" estas de latinidaj lingvoj. La similaĵoj de "-ebl" en aliaj lingvoj ests: -bar (norvega), -bar (germana), -baar (nederlanda) -bil-;-evol- (itala).

-eg Edit

La signifo kaj uzado de "-eg" estas por pligrandigo aŭ pliintensigo. La similaĵoj de "-eg" en aliaj lingvoj estas: kjempe- (norvega); -ã- (portugala lingvo); -an-, -on- (portugala kaj hispana);-on-(itala: libro 'libro' — librone 'librego').

-end Edit

La signifo kaj uzado estas por "devige". La deveno de "-end" estas de la latina lingvo per Ido.

-et Edit

La signifo kaj uzado de "-et" estas por malgrandigi aŭ malpliigi la signifon de iu vorto. La deveno de "-et" estas de la itala -ett- (ekz., libretto ‘libreto’). La similaĵoj de "-et" en aliaj lingvoj estas: italaj -ett- (vidu supre), -in- (letto ‘lito’ — lettino ‘liteto’), hispana -et- (sol ‘suno’ — soleto ‘suneto’), germana -chen (Schwein ‘porko’ — Schweinchen ‘porketo’), nederlanda -je (beet ‘peco’ — beetje ‘peceto’), rumanaj -el (cântec ‘kanto’ — cântecel ‘kanteto’), -iţ- (fată ‘knabino’ — fetiţă ‘knabineto’).

Vidu ankaŭ Edit

  Prefikso, infikso, cirkumfikso
  Vortfarado
  Kálmán Kalocsay


Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la Enciklopedio de Esperanto (EdE en ekstera arkivo).
de:Esperanto_(Sprachaufbau)#Die_Wortbildung

en:Esperanto_vocabulary#List_of_lexical_suffixes fr:Vocabulaire_de_l'espéranto#Affixes

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Also on FANDOM

Random Wiki